Güner Mükellef ^*

                                 1960 Nüfusu                  1996 Nüfusu                                    Artış (%)

Bağlıköy                           548                                 302                                           -1.66

Gemikonağı                  + 1,510                             1,322                                           -0.37

Yeşilyurt                          1,105                               1,190                                            0.21

Çamlıköy                            531                                 218                                            -2.47

Doğancı                             851                                1,115                                            0.75

Taşpınar                             222                                  245                                             0.27

Yeşilırmak                          323                                  348                                              0.21

Tablo 1’de de görüldüğü gibi 36 yıl önce bölgedeki nüfus 10,286 iken ve de KKTC genelinde yıllık ortalama Nüfus artış hızı %1.9 olmasına rağmen yıllık ortalama % 0.28’lik bir azalışla 1996 tarihinde 9,287 olmuştur. Bunun da tek nedeni bölgenin gelişmesine katkı koyacak ekonomik ve sosyal kalkınma için gerekli yatırımların yapılmamasıdır.

15 Aralık 1996 Nüfus Sayımı verilerine göre Lefke Kasabası yerleşim yerlerinin nüfusu ve cinsiyeti tablo II’de yer almaktadır.
 

Bağlıköy                                                      302                         143                                159

Gemikonağı                                                  729                         460                                269

Yeşilyurt                                                       1190                       597                                593

Çamlıköy                                                      218                         107                                111

Doğancı                                                        1115                       561                                554

Taşpınar                                                         245                        133                                112

Yeşilırmak                                                       348                        212                                136

Tabloda belirtilen yerleşim yerlerinden Lefke, Bademliköy, Bağlıköy, Cengizköy, Denizli, Gemikonağı, Yedidalga ve Yeşilyurt Belediye hudutları içerisinde bulunan mahalleler, Çamlıköy, Doğancı, Gaziveren, Taşpınar ve Yeşilırmak da Lefke kasabasına idari yönden bağlı köylerdir. Tablodan da açıkça görüldüğü gibi kasabanın yerleşim yerlerini nüfus yoğunluğuna göre sıralayacak olursak başta Lefke Merkez olmak üzere sırası ile Yeşilyurt, Doğancı, yedidalga, Gaziveren, Gemikonağı, Denizli, Yeşilırmak, Bağlıköy, Taşpınar, Çamlıköy, Bademliköy ve Cengizköy gelmektedir.

Bugün Merkez mahalle olan Lefke Kasabasının nüfusu 1960 sayımında 3,973 iken 1996 sayımında 2,768’e gerilemiştir. Bu durum kasabanın sosyo-ekonomik yapısının gerilemesi ile oluşan nüfus haraketlerini ve göçleri yansıtması bakımından önemlidir.

Kasabanın gelişmesine olumlu yönde katkı koyacağı düşüncesi ile 1990 yılında açılan Lefke Avrupa Üniversitesi malesef istenilen ve beklenen gelişmeyi ve nüfus artışını sağlayamamıştır. Özellikle son zamanlarda tarım sektörünün tüm ülke genelinde yaşadığı sorunlardan kasabanın en önemli gelir kaynağı olan bölge tarımının da etkilenmiş olması nedeni ile bölge her geçen yıl daha da kan kaybetmektedir. Bugün bölge için var olan politik tutum mevcut olan potansiyele rağmen gelişme sürecini olumsuz yönde etkilemektedir. Coğrafi, stratejik ve askeri yönden bölgede temel altyapı yatırımlarının yapılması sakıncalı görülmekte ve bölgenin gelişmesine katkı koyacak liman elektrik santralı ve buna benzer büyük tesisler yapılmamaktadır.

Kasabanın toplam 9,287 nüfusunun % 82.2’si 7,634 kişi KKTC uyruklu, % 16.1’i 1,493 kişi TC uyruklu ve %1.7’si 160 kişi de diğer ülke uyruklarında bulunmaktadır. KKTC uyruklu 7,634 kişinin % 91.9’u 7,016 kişi Kıbrıs doğumlu, % 7.2’si 550 kişi TC doğumlu ve % 0.9’u 68 kişi de yabancı ülke doğumlu olarak gözlemlenmiştir.

Özellikle 1974 Barış Harekatından sonra KKTC vatandaşlığı alan TC kökenli tahminen 550 kişi bölgede yaşamakta ve bölgede yaşamını sürdüren 1,495 TC vatandaşı ile birlikte düşünüldüğünde 2,045 TC kökenlinin kasaba sınırları içerisinde yaşadığı ve toplam kasaba nüfusunun % 22’sini oluşturduğu gözlemlenmektedir.

Kasaba nüfusunun % 92.5’i 7,938 kişi okuma yazma bilirken sadece % 7.4’ü okuma yazma bilmemektedir. Bu oranlar KKTC geneli için sırası ile % 93.46 ve 6.40 iken bölgenin yapısı Gazi Mağusa bölgesine, % 92.09 ve % 7.79, uymaktadır. En son mezun olunan okul dikkate alındığında nüfusun % 2.74’ü 200 kişi herhangi bir okuldan mezun olmamakla birlikte okuma yazma bilmektedir. İlkokul mezunu % 44.65’i 3,254 kişi, ortaokul ve dengi okul mezunu % 13.15’i 958 kişi, lise ve dengi okul mezunu % 30.90’ı 2,251 kişi ve yüksek okul fakülte mezunu % 8.56’sı 624 kişi bulunmaktadır.

Tablo III kasabanın yaş ve cinsiyet yapısını göstermektedir. Bölgede %52.6’sı 4,886 kişi erkek ve % 47.4’ü 4,401 kişi kadın olmak üzere toplam 9,287 de – facto nüfus bulunmaktadır. Demografik koşulların normal olarak hüküm sürdüğü yerleşim yerlerinde kadınların daha uzun yaşaması sebebiyle kadın nüfusun erkek nüfustan daha fazla olduğu bilinmektedir. Fakat Lefke kasabasıda buna ters bir durum sözkonusudur. Bunun nedeni kasabada bulunan Lefke Avrupa Üniversitesi’ndeki öğrencilerin cinsiyet yapısındaki erkek öğrenci sayısının kız öğrenci sayısına kıyasla daha fazla olmasıdır. Ayrıca kasaba sınırları içerisinde bulunan Güvenlik Kuvvetleri Komutanlığına bağlı personel de bu duruma neden olmaktadır. Kıbrıs Türk Barış Kuvvetleri personeli sayıma dahil edilmemiştir. Kasabanın yaş yapısı incelenirken üzerinde durulması gereken 3 temel yaş gurubunun yapısı 0-14 yaş gurubu 1,918 kişi ile toplam nüfusun % 20.66’sını oluştururken 15-64 yaş gurubu 6,445 kişi ile % 69.43 ve 65 yaş ve yukarısı 920 kişi ile % 9.91’ini oluşturmaktadır. Bölgede yaşayan 4 kişinin yaşı bilinmemektedir. Bu üç yaş gurubunun yapısı Kuzey Kırbıs Türk Cumhuriyeti geneli için incelendiğinde 0-14 yaş gurubu toplam nüfusun % 22.1’ini 15-65 yaş gurubu toplam nüfusun % 71.0’ını ve 65 yaş ve yukarısı ise toplam nüfusun % 6.9’unu oluşturmaktadır. Bölgede doğumların az olması ile yaşlı nüfusun sayısının artması bu yapıyı oluşturmaktadır. Yaş bağımlılık oranı yaş yapısından çıkarılan bir diğer önemli göstergedir. Kasabanın yaş bağımlılık oranı %44 olarak gözlemlenmekte ve ekonomik yönden faal olabilecek (15-64 yaş gurubu) her 100 kişiye ekonomik yönden faal olmayacak (-15 ve 65+ yaş gurubu) 44 kişinin düştüğü görülmektedir. KKTC için bu oran % 41’dir.

Yaş yapısının üçüncü boyutu olan ortalama yaş kasabada 33 ve ortanca yaş (alt ve üst yaş gurublarında eşit sayıda nüfusun bulunduğu orta nokta) da 29 olarak gözlemlenmektedir. KKTC genelinde ortalama yaş 31 ve ortanca yaş da 28’dir. Bütün bu bulgular kasabada genç nüfustan daha çok olgun bir nüfusun hakim olduğunu ortaya koymaktadır. Özellikle 60 yaş ve yukarısı nüfusun toplam nüfusa oranı % 12 olduğu ülkeler genellikle doğumların azaldığı ve yaşlı nüfusun artış gösterdiği yerler olarak yorumlanmaktadır.

Yaş Gurubu Toplam Erkek Kadın

15 Aralık 1996 Genel Nüfus Sayımındaki KKTC uyruklu nüfus ile Yüksek Seçim Kurulu tarafından 8 Şubat,1998 tarihinde sadece KKTC uyruklu nüfusu tesbit etmek için yapılan seçmen sayımı sonuçları tablo IV’te karşılaştırılmaktadır.

Bağlıköy 247 164 -20.48

Gemikonağı-Denizli 986 814 - 9.58

Yeşilyurt 931 918 - 0.70

Çamlıköy 178 172 - 1.71

Doğancı 1,107 1,130 1.03

Taşpınar 173 179 1.70

Yeşilırmak 329 286 -7.00

Tablo IV’den de görüleceği gibi bölgede yaşayan KKTC vatandaşları son iki yılda yıllık olarak % 1.74 azalmaktadır.

KASABADAKİ İKTİSADİ DURUM VE CİNSİYET

15 Aralık, 1996 Genel Nüfus Sayımına göre kasabadaki 12 yaş ve yukarısı nüfusu oluşturan 7,654 kişinin % 36.35’i 2,782 kişi çalışan ve %8.0’ı 613 kişi de işsiz olarak ortaya çıkmıştır. Çalışanların % 76.46’sı 2,127 kişi erkek, % 23.54’ü 655 kişi kadın, işsizlerin % 71.29’u 437 kişi erkek ve % 28.71’i 176 kişi kadın olarak gözlemlenmektedir. KKTC genelinde 12 yaş ve yukarısı nüfusun % 41.35’i çalışan ve % 5.61’i de işsiz olarak tesbit edilmişti. Yine KKTC genelinde çalışan nüfusun %72’si erkek ve % 28’i kadın olup işsizlerin % 66’sı erkek ve % 34’ü kadındır.

Buradan da açıkça görüldüğü gibi kasabadaki istihdam KKTC genelindeki isdihdamın altında işsizlik oranı ise KKTC genelindeki işsizliğin üzerinde bulunmaktadır. Bu da nüfusun yıldan yıla neden azaldığını açıkça ortaya koymaktadır.

1920 yılından 1974 yılına kadar kasaba Kıbrıs Maden Şirketi’nin (CMC) bölgedeki faaliyetleri nedeni ile oldukça yoğun bir nüfusa sahiptir. Bu dönem içerisindeki bölge nüfusunun ihtiyaçlarına yanıt verecek çeşitli sektörler bölgede kurulmuş ve nüfusla orantılı bir şekilde gelişmiştir. Ne var ki maden şirketinin varlığı bölge tarımını bu dönem içerisinde olumsuz etkilemiştir. KKTC genelinde Haziran 1999’da yapılan Genel Sanayi ve İşyerleri Tam Sayımı ile ülkede faaliyet gösteren sektörlere ait işyerleri hakkında 1998 yılına ait çeşitli bilgiler derlenmiştir. Bu sektörlerden bazıları Lefke Kasabası hudutları içerisinde de faaliyet göstermektedir. Tablo V kasabada faaliyet gösteren sektörlere ait bağımsız (şube veya uzantı olmayan) işyerleri sayısı hakkındaki verileri yansıtmaktadır.

Lefke kasabasında faaliyet gösteren sektörlere ait işyerleri sayısı

Sektör İşyeri Sayısı Payı (%)

Ulaştırma 2 0.95

Ve İşyeri faaliyetleri 3 1.43

Eğitim 2 0.95

Sağlık 3 1.43

Tablo V’te de görüldüğü gibi bölgede en çok işyerinin bulunduğu sektörler sırası ile 135 işyeri ile ticaret, 26 işyeri ile otel lokanta, 22 işyeri ile imalat ve 15 işyeri ile de hizmet sektörleri olarak gözlemlenmektedir.

KKTC genelindeki işyeri ve Lefke kasabasındaki işyerleri sayısı ile bu işyerlerine düşen aktif nüfus (15-64 yaş gurubu) karşılaştırmalı olarak tablo VI’da verilmiştir.

Tablo VI’dan da görüldüğü gibi bölgedeki işyerleri ekonomik olarak aktif sayılan nüfusu (15-64 yaş gurubu) absorbe etme konusunda KKTC geneline göre daha yetersizdir. Bu da kasabanın ilgili sektörler kapsamında arzu edilen düzeyde gelişemediğinin bir kanıtı olmakla beraber nüfusun azalmasına da bir neden olabilmektedir.

Bugün Lefke Kasabasının en önemli geçim kaynağını oluşturan tarım sektörü 1974 yılında Kıbrıs Maden Şirketinin faaliyetlerini durdurmasından sonra önem kazanmış bir sektördür. Bölgeden tarımsal faaliyet olarak başta narinciye, sebze ve meyve ve uzun ömürlü diğer bitkiler (zeytin, ceviz, badem v.s.) yanında hayvancılık ve balıkçılık bulunmakadır.

1995 Genel Tarım Sayımı sonuçlarına göre KKTc’nin ve kasabanın sahip olduğu tarımsal kaynaklar tablo VII’de verilmiştir.

Tablo’dan da görüldüğü gibi ülke nüfusunun %4.6’sı Lefke Bölgesinde yaşarken ülke genelindeki tarımsal işletmelerin % 9.2’si ülkeye ait tarımsal arazinin % 4.8’i üzerinde faaliyet göstermektedir.

Ülkemizdeki sulanan arazinin % 34.1’i mevye ve uzun ömürlü bitkilerin % 17.7’si ve sebze ve çiçek bahçelerinin % 36.5’i de bölgede bulunmaktdır. Hayvancılık konusunda ise ülkedeki büyükbaş hayvanların % 2.4’ü ve küçükbaş hayvanların ise % 4.8’i yine Lefke bölgesinde bulunmaktadır.

15 Aralık, 1996 Genel Nüfus Sayımına göre ortalama hanehalkı sayısı 3.38 olarak bulunmuştur. Lefke bölgesinde 1,089 tarımsal işletme bulunmaktadır. Bunu ortalama hanehalkı sayısı ile çarptığımızda 3,680 kişinin yani bölge nüfusunun % 39.6’sı tarımdan gelir elde etmektedi.

1995 Genel Tarım Sayımında tarımla uğraşan hanelerde tarımda çalışanların oranı %54.3 ve bunların da %59.1’inin esas işinin tarım olduğu ve ek işlerinin bulunmadığı gözlemlenmiştir. Bunu bölgeye uyguladığımızda 1,998 kişi tarımla uğraşmakta ve bunların da 1,180 kişisinin esas işi tarım olup ikinci bir işlerinin olmadığı tahmin edilmektedir.

Ülke tarımı özellikle son yıllarda kuraklığın yanında bazı temel ve ciddi sorunlar yaşamaktadır. Bu sorunların başında tarımsal ürün ihracatının giderek düşmesi (1996 yılında tarımsal ürün ihracatı 31.0 milyon dolar iken 1997’de 18.5 ve 1998 yılında da 14.8 milyon dolara gerilemiştir.), özellikle Türkiye Cumhuriyeti’nden ithal edilen ve ülkede üretilenlere haksız rekabet ortamı yaratan tarımsal ürünler ve yine son yıllarda tarımsal ürünlerde haksız rekabetten dolayı ülke genelinde yaşanan enflasonun altında fiyat artışının gerçekleşmesi, bu sektördeki başta suni gübre, kimyevi ilaç ve elektrikteki zamlardan dolayı su gibi girdilerin enflasyonun üzerinde fiyat artışlarına sahip olması gösterilebilir.

1920 yılının başlarında Kıbrıs Maden Şirketinin bölgede başlatmış olduğu faaliyetlerle adını duyuran ve kısa zamanda adanın diğer yerleşim yerlerinden de nüfus çeken bir yer olan bölge, 1974 yılından sonra Kıbrıs Maden Şirketinin faaliyetlerini durdurması ile eski canlılığını kaybetmiştir. Ne var ki günümüzde ne nüfusu ne de ekonomisi ülkedeki gelişmelerle pek uyumlu gelişmemekte hatta giderek küçülen ve fakirleşen, çevre kirliliğinin yanında tüm sektörleri ile S.O.S. veren bir bölge konumundadır.

Tarihsel zenginliklerin yanında KKTC’deki tek golf sahasına da sahip olan Lefke, turizm yönünden de oldukça geri kalmıştır. Bölgeye canlılık getirir düşüncesiyle 1990 yılında açılan Lefke Avrupa Üniversitesi 10 yıl geçmesine rağmen halen arzu edilen gelişmeyi gösterememiştir. Tüm ülkede olduğu gibi bölgede de gençlerin göçünü engellemek için dağıtılan kırsal kesim arsaları ve bu arsalara inşa edilen konutlar hala daha yolsuz, altyapısız ve hatta 21. yüzyıla girdiğimiz bugünlerde bile çağımız insanının vazgeçilmez haklarından olan iletişim aracı telefonun bulunmadığı bir durumdadırlar.

Görüldüğü gibi bölge nüfusunun artırılması bir yana mevcut nüfusun korunması, ekonomik ve sosyal gelişmenin sağlanması yönünde neredeyse hiçbir somut adımın atılmadığı veya bölge insanının zorlaması ile birşeylerin yapılması istense bile bunların sonuçlanmadığı bir yer olan Lefke Kasabası’nda bölge insanı daha iyi imkan arayışlarını sürdürmekte ve bölge dışına göçe bile zorlanmaktadır.

Lefke bölgesinin kalkınması için kısa, orta ve uzun vadeli planlara ihtiyaç duyulmaktadır.

Kısa vadede yapılacak çalışmalarla bölge tarımının ihtiyaçlarına cevap verecek kooperatifçilik ruhunun geliştirilmesi ve anlayışının benimsenmesi hükümetten talep edilecek destek ile sağlanmalıdır. Bugün ülke tarımında önemli bir yeri bulunan bölge tarımının girdi maliyetlerinin düşürülmesi, piyasadaki faiz oranlarından daha düşük faizlerle üreticilere kredi sağlanması ve özellikle ürünlerin pazarlanmasında yaşanan sorunların giderilmesi ve tüketiciye daha kısa yoldan ulaştırılmasını sağlamak için birkaç kademe aracının ortadan kaldırılması ile ürünlerin piyasa fiyatlarında söz sahibi olunması ancak bu anlayış çerçevesinde gerçekleşebilir.

Bölge turizmine katkı sağlayacak Yeşilyurt mahallesindeki golf sahasının da yeniden düzenlenerek iyi bir tanıtımla ülke turizmine kazandırılması yine kısa vadede ele alınması gereken bir çalışmadır.

Orta vadede ise bölge tarımının yeniden yapılanması, özellikle bölgenin simgesi haline gelen çilek, muz, furma gibi bitki plantasyonlarının verimi artırıcı nitelikte geliştirimesi gerekmektedir.

Bu konuda Güney Kıbrıs’ın muz plantasyonu üzerine yapmış olduğu çalışma ile 1980 yıllarına kadar muz ithal eden bir konumdan ekili alanda herhangi bir değişiklik yapmamak kaydıyle bugün muz ihracatı yapar konumuna gelmesi örnek verilebilir.

Uzun vadeli bir çalışmada ise bölgede maden ihracatı için kurulan limanın yeniden düzenlenerek açılması ve bu proje içerisinde bir turistik yat limanının yapılması da sağlanmalıdır. Bunun yapılması durumunda Güzelyurt bölgesini de içine alan geniş bir yelpazede tarım dahil, faaliyet gösteren tüm sektörlerin ithal girdi maliyetleri düşecek ve bu bölgelerde üretilen ürünlerin rekabet gücü artacaktır. Yine bölgede yetiştirilen ihraç ürünleri de bu limandan ihraç edilme imkanına sahip olacaktır. Limanın açılmasına paralel olarak da ulaştırma, otel-lokanta ve sanayi gibi sektörler de gelişecektir.

Tüm bu plan, proje ve yatırımların bölgede başlatılması, gerekli finansmanın sağlanması ve bunların zamanında sonuçlanması için bölge insanına, kaymakamına, belediye başkanına ve bölgenin de katkılarıyla seçilen milletvekillerine büyük sorumluluklar ve görevler düşmektedir. Bu konuda bölgeyi hep gündemde tutup inançla ve istekle mücadele vermek gerekmektedir.

Lefke bölgesinde ekonomik ve sosyal gelişmeye imkan verecek dinamikler mevcuttur. Yeterki bu dinamikler bölge insanının da katkı koyacağı bir planlama ve devlet desteği ile harekete geçirilsin. Bölge insanı devletinin vatandaşlarına sağladığı imkanlardan öte birşey istemiyor. Tek istediği devleti tarafından kucaklanmasıdır.