TURKISH REPUBLIC OF NORTHERN CYPRUS

    KUZEY KIBRIS TÜRK CUMHURİYETİ

            

Gemikonağı deresi üzerine gölet inşa edilmesi fikri, yıllar öncesinden. Kıbrıs Cumhuriyeti döneminden beridir tartışılan bir konudur. Fakat o dönemde sadece tartışılmakla kalınmamış, bir de proje hazırlanmıştı. Yapımı 1990 yılında gündeme gelen Gemikonağı Göleti aslında bu eski projenin uygulanmasından başka bir şey değildi. Göletin yapımı için uzun yıllar beklenmesinin en önemli nedeni de, projenin uygulanmasında oldukça gelişmiş teknik donanıma gereksinim duyulmasıdır. Benzerlerine göre çok pahalıya mal olan Gemikonağı göletinin yapım tekniği kısaca şöyle ;

İki tarafı volkanik kayalarla kaplı Gemikonağı deresinin altından oldukça fazla miktarda suyun, yılın dört mevsimi boyunca denize doğru akmakta olduğu anlaşılınca, suyun yüzeye çıkarılıp içme ve sulama suyu olarak kullanılması fikri ortaya atılır. Bunun için yerin yaklaşık 150 metre altına kadar , plastik beton enjekte edilerek önü kesilen su altta birikip yüzeye doğru çıkınca, yüzeyde inşa edilecek bir setle tutulup buradan da kullanıma verilecekti. .

Bu iş için en uygun yer ise doğal olarak dere yatağının en çok daraldığı yerdi. Proje bugün gölet'in yapıldığı yerden yaklaşık 700 - 800 metre daha güneyde, bugünkü Lefke yeni içme suyu kuyularının açıldığı yer için hazırlanır.1990'da projenin uygulanması, Türkiye Cumhuriyeti Devlet Su İşleri'ne ( DSİ ) verilir ve onlarda KKTC Su İşleri Dairesi ile birlikte çalışmaya başlarlar. Gölet'in yapılacağı yer için gerekli araştırmalar yapılır, proje incelenir ve gidilip kireçle gölet gövdesinin inşa edileceği yer işaretlenir. Hatta, ara bölgedeki Barış Gücü kampına giden yolun su altında kalacağı hesaplandığı için konu Barış Gücünün bilgisine getiril ve daha güneyden yeni bir yol yapılması karalaştırılır.Fakat bu sırada beklenmedik bir gelişme olur ve TC Kıbrıs İşleri Müşavirliği projenin uygulanmasını DSİ'den alıp Köy Hizmetleri Dairesine verir. Onlar da ilk iş olarak gölet'in yerini değiştirirler. Dönemin KKTC Su İşleri Dairesi müdürü Mehmet Zafer üç ayrı gerekçe ile bu değişikliğe karşı çıkar.

Ancak bu itirazlara kulak asılmaz ve gölet'in yapımına başlanır. Mehmet Zafer çeşitli vesilerle birçok kez gölet'in yerinin yanlış olduğunu söylemeye devam eder, fakat konu bu boyutlarıyla kamuoyunun bilgisine hiç getirilmez.
KKTC Su İşleri Dairesinin yetkililerinin itirazlarından her biri gölet'in, bugünkü yerine yapılmaması için yeterli nedenlerdir, ama itirazlar arasında maliyetin iki misli artacağı gerçeği ayni zamanda gölet'in yerinin değiştirilmesinin de nedenidir. Öyle görülüyor ki bu değişiklik maliyetin artması için yapılmıştır. Öte yandan bu bölgeden fay hattının geçmesi ise başlı başına bir sorun. Üstelik bu fay bölgedeki diğer fayların aksine aktif bir fay. Bu fayın üzerine gidip gölet inşa edilmesine vurdumduymazlık bile diyemeyiz, çünkü iş vurdumduymazlıktan da öte bir şey. Yakın zamanlarda Lefke statyumunun batısında bir kapalı spor salonu inşa edilmesine Jeoloji ve Maden Dairesin mühendislerinden Mehmet Nejdet karşı çıkmış. Mehmet Nejdet kapalı spor salonunun yeri için olumsuz görüş belirttiği raporunda gerekçe olarak bu fayı gösterdi . Üstelik kapalı spor salonunun inşa edileceği yer ile fay arasında yaklaşık bir kilometrelik mesafe olmasına rağmen.

1) Gölet havzasında, gölet suyunu kirleten sadece maden galerileri değildir. Tüm gölet havzası maden atıklarıyla kaplanmış durumdadır ve bu atıklar suyu zehirleyip kullanılamaz duruma getirmiştir. Dahası, göletin güney ucunda su ile temas halinde on binlerce ton maden atığı küçük dağlar halinde durmakta ve yavaş yavaş gölet suyuna karışmaktadır. 1999 yılı Ekim ayında Türkiye Çevre Bakanlığından gelen bir ekip hazırladığı raporda, sudaki kirlenmeye dikkat çekerek, acil önlem olarak göletin boşaltılıp, içindeki kirliliğe neden olan dip çamurun sıyrılmasını ve gölet tabanının kil veya benzeri bir maddeyle kaplanmasını önermişlerdir. Sadece bu önlemin maliyeti hakkında bile bugüne kadar herhangi bir araştırma yapılmamıştır.

2) Gemikonağı göleti ilk yapıldığı dönemlerde gölette biriken su CMC atık göletinin toprak duvarını aşındırmaya başlamıştı. Bu aşınmayı durdurmak için geçen yıl birtakım önlemler alındı. Ancak atık göletindeki maden atıklarının içeriği konusunda bugüne kadar ciddi herheangi bir araştırma yapılmadı . Cevapsız kalan sorulardan biri de bu atık göletinin bulunduğu vadide biriken suyun, göletteki atıkla karıştıktan sonra yer altında ne yöne doğru gittiği ve aktığıdır. İlk akla gelen, bu ağır metal içeren gölet suyunun boşalma yönü yeni Gemikonağı göletine doğru olduğudur.Yani bu zehirli ve tehlikeli suyun da yeni yapılan Gemikonağı göletine boşaldığıdır .