Bölüm II:
MÜLKİYET HAKLARININ KULLANILMASIYLA İLGİLİ DÜZENLENME
Madde 5
1. Etkilenmiş herhangi bir mal-mülk ile ilgili herhangi bir işlem, iş veya
herhangi bir mahkeme, yasal veya idari bir kurumdaki herhangi bir dava veya
fiziki değişiklikler (küçük veya acil bakım dışında), Kuruluş Anlaşması’nın yürürlüğe girmesiyle askıya
alınacak veya yasaklanacaktır. Bu askıya alma veya yasaklama Mülkiyet
Kurulu’nun:
a. Böyle bir iş, işlem veya fiziki değişikliğin devam etmesine veya gerçekleşmesine
izin vermesine;
b. Sözkonusu iş veya işlemi başka yetkili bir mahekeme veya makama havale
etmesine; veya
c. Mal-mülk ile ilgili olarak nihai bir saptama yapmasına kadar devam
edecektir.
2. “Ortak devlet” ve “parça devletler”, Avrupa İnsan Hakları
Konvansiyonu’nun 37. Maddesi uyarınca, etkilenen mal-mülk ile ilgili olarak,
halihazırda önlerinde duran herhangi bir işlemin iptalinin karara
bağlamasını Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi’nden rica
ederler.
Hak talepleri ve başvurular
1. Malından-mülkünden edilmiş olan bir mal sahibinin; taşınmaz mal mülkiyet
hakkı karşılığında tazminat talep etme veya mal-mülkünün kendisine geri
iade edilmesi veya mal-mülkünün satışı, uzun vadeli kiralanması veya
takas edilmesi konusunda yardım sağlanması için başvuruda bulunma hakkı
olacaktır.
2. Bizzat kendileri mal-mülkünden edilmiş mal sahipleri olan ve halihazırda
etkilenmiş mal-mülkleri kullanmakta olanlar veya etkilenmiş mal-mülklere önemli
oranda iyileştirici tadilatlara yapmış olan kişiler, böylesi mal-mülklerle
ilgili tapu almak için başvurabilirler.
3. Geri iade yapılacak olan, mal-mülklerin mevcut kullanıcıları, Eklenti
3’te detaylandırılmış olan özel önlemlerden yararlanmak üzere başvuruda
bulunabilirler.
4. Tüm bu hak talepleri ve başvurular, belirtilen zaman tahdidi içerisinde Mülkiyet
Kurulu’na yapılacak ve bu kurallara göre işleme konup saptama yapılacaktır.
5. Tapu devri veya geri iade için koşul olarak talep edilen tüm ödemeler, alınan
kararda daha erken bir tarih belirtilmediği sürece, Mülkiyet Kurulu’nun
ilgili kararından itibaren üç yıl içerisinde Mülkiyet Kurulu’na yapılacaktır.
Tapu devri veya geri iade, öngörülen tüm ödemeler tam olarak yapılmadıkça
geçerli olmayacaktır. Belirtilen
dönemde ödemelerin yapılmaması, mal-mülk ile ilgili hakların yitirilmesi
veya değiştirilmeleri sonucunu doğurabilir.
Madde 7
Hasar nedeniyle sorumluluk
Mal-mülke verilen cidddi hasar veya yıkımdan sorumlu kişiler; mal-mülkün
piyasa değeri üzerinden, hasarın maliyetiyle ilgili olarak, mal-mülkünden
edilmiş mal sahibine ve/veya Mülkiyet Kurulu’na karşı
sorumludur. İlaveten, Mülkiyet Kurulu, bu tür kişilere para cezası
verebilir veya daha önce leyhlerine verdiği kararları değiştirmek suretiyle
cezai önlemler alabilir.
Kısım A:
Tazminat
Tam ve etkin tazminata hak sahipliliği
1. Malından-mülkünden edilmiş bir mal sahibi, etkilenmiş mal-mülkün tapu
devri karşılığında, uluslararası standartlara göre, Mülkiyet
Kurulu’ndan tam ve etkin bir tazminat (bundan böyle “tazminat” diye söz
edilecek) talep etmeye hak
kazanacaktır.
2. Tazminatı hak edişler, cari değer üzerinden Mülkiyet Kurulu’nca değerlendirilip
ödenecektir.
3. Tazminat, bir tazminat fonundan çekilen tazminat senetleri şeklinde ödenecektir.
Tazminat Fonu’nun oluşturulması, senetlerin çıkarılması ve kullanımı
Eklenti 2’deki kurallarla düzenlenecektir.
4. Malından-mülkünden edilmiş olan, aşağıdaki kurallara göre geri iadeye
uygun olmayan mal-mülklerin sahipleri tazminata hak kazanacaklardır.
Madde 9
Kurumların mülkiyetindeki mal-mülk
Dini yerler dışındaki kalan, kurumların
sahip olduğu etkilenmiş mal-mülkün mülkiyet hakkı, tazminat karşılığı
Mülkiyet Kurulu’na devredilecektir.
Madde 10
Kamu yararı amaçlarıyla kullanılan mal-mülk
Zorunlu iktisaba nesnel olarak cevaz veren Kapsamlı Çözümün yürürlüğe
girmesiyle, kamu yararı amacıyla kullanılıyor olan etkilenmiş mal-mülkün
mülkiyet hakkı; ilgili makamın, Mülkiyet Kurulu vasıtasıyla, mal-mülkünden
edilmiş mal sahibine cari değer üzerinden yapacağı ödeme karşılığında,
“ortak devlete” veya ilgili “parça devlete” devredilecektir.
Askeri
maksatlar için istenen mal-mülk
İttifak Antlaşmasının Ek Protokollarında ve bu bağlamdaki herhangi bir
eklentide askeri maksatlar için istendiği belirtilen, etkilenmiş bir mal-mülkün
mülkiyet hakkı; sözkonusu mal-mülkün kain olduğu “parça
devlete”, ilgili “parça devlet” tarafından yapılan cari değer ödemesi
karşılığında, Mülkiyet Kurulu vasıtasıyla devredilecektir.
Madde 12
Halihazırda,
mal-mülkünden edilmiş mal sahiplerince kullanılmakta olan mal-mülk
1. Mülkiyetinden edildiği mal-mülkün değeriyle benzer bir cari değeri
olan, etkilenmiş bir mal-mülkün halihazırdaki kullanıcısı konumunda olan
ve etkilenen mal-mülkü kesintisiz 10 yıldır kullanmakta olan bir mal sahibi,
mülkiyetinden edildiği mal-mülkün mülkiyet hakkı karşılığında, o
mal-mülkle ilgili mülkiyet hakkı almak üzere, Mülkiyet Kurulu’na başvurabilir.
2. Başvuru, etkilenmiş mal-mülkün cari değerinin,
kişinin mülkiyetinden edildiği mal-mülkün cari değerinden %50 daha yüksek
olmaması halinde kabul edilecektir.
3. Etkilenmiş
mal-mülkün cari değerinin, mevcut kullanıcının mülkiyetinden edildiği
mal-mülkün cari değerinden %50 daha fazla olması halinde, Mülkiyet Kurulu,
dostane bir anlaşmaya varmaları için, mülkiyetinden edilmiş kullanıcı ile
mevcut kullanıcıya yardım edecektir. Bu başarısızlıkla sonuçlanırsa,
Kurul; her iki tarafın argümanlarını gözönünde bulundurarak, takası
verebilir veya reddebilir ya da malı-mülkü uygun bir şekilde taksim
edebilir.
4. Etkilenmiş mal-mülkün cari değerinin, mevcut kullanıcının mülkiyetinden
edildiği mal-mülkün cari değerinden daha az olması halinde, kişi değer
farkı için tazminat talep edebilir.
5. Etkilenmiş mal-mülkün cari değerinin, mevcut kullanıcının mülkiyetinden
edildiği mal-mülkün cari değerinden daha fazla olması halinde, kişi; mülkiyet
devri öncesinde, farkı Mülkiyet Kurulu’na ödeyecektir.
Madde 13
Halihazırda, mülkiyetinden edilmiş kişilerden
sonradan satın alanlarca kullanılmakta olan mal-mülk
1. Mülkiyetinden edilmiş bir mal sahibine (bundan böyle “satıcı” olarak
söz edilecek) tahsis edilmiş olan ve satıcının mülkiyetinden edildiği
mal-mülkün cari değeri civarında bir cari değeri olan, etkilenmiş bir
mal-mülkün alıcısı (veya mülkiyet hakkı bakımından onun haleflerinin),
etkilenen mal-mülk bağlamında, Madde 11’e göre satıcı sahip olmuş olsa,
aynı hak ve yükümlülüklere sahip olacaktır; şu şartla ki, kendisi (alıcı)
ve satıcı ve mülkiyet bağlamındaki selefleri, kesintisiz en az on yıl,
etkilenmiş mal-mülkün toplu kullanıcıları olsunlar. Mülkiyet hakkı Mülkiyet
Kurulu’na devredilecektir: etkilenmiş mal-mülkün cari değeri, satıcının
ilk olarak mülkiyetinden edildiği mal-mülkün cari değerinden daha azsa, satıcı
aradaki farkı tazminat olarak talep edebilir.
2. Mülkiyet Kurulu, satıcının mülkiyetinden
edildiği mal-mülkün mülkiyet hakkını elde edememesi halinde, yukarıdaki
kural geçerli olmaz, zira satıcı, (sözkonusu malı) yasal olarak elden çıkarmış
bulunmaktadır.
Madde 14
Önemli ölçüde iyileştirilmiş mal-mülk
Etkilenmiş bir mal-mülkü önemli ölçüde iyileştirmiş
bir mal sahibi, iyileştirme olmaksızın, etkilenmiş mal-mülkün cari değerinin
ödenmesi karşılığında, o mal-mülkün mülkiyet hakkını almak için başvuruda
bulunabilir. Mülkiyet Kurulu; mal-mülkteki menfaatiyle ilgili olarak, mülkiyetinden
edilmiş mal sahibine, cari değer üzerinden tazminatın ödenmesinden sonra, mülkiyet
devrine ilişkin talimat verecektir.
Kısım B:
Mülkiyetin geri iadesi
Article 15
Geri iade uygunluğu
Yukarıdaki kategorilere girmeyen etkilenmiş mal-mülk, genel olarak geri iade
için uygun addedilecektir.
Madde 16
Üzerinde anlaşılan geri iade düzeyleri
1. “Parça devletlerin” herhangi birinde, toplam toprak alanının ve toplam
ikametgah sayısının %X’nden ve herhangi bir belediye veya köyde toplam
toprak alanının %Y’nden fazlası öteki “parça devletten” gelen kişilere
geri iade edilmeyecektir. (X ve Y büyüklüğü, üzerinde anlaşılan bir
toprak ayarlaması kapsamına bağlı olacaktır.)
2. Uygun addedilen talep sahiplerine; üzerinde anlaşılan düzeylere ulaşılıncaya
kadar, yaş bakımından azalan sıraya dayalı bir önceliğe göre geri iade
yapılacaktır.
3. Bu sınırlamalar dini yerler veya 1974
yaygın olarak Maronitlerin yaşadığı köyler veya Dipkarpaz, Yeni Erenköy,
Sipahi, Adaçay gibi Karpaz köyleri için geçerli olmayacaktır. (Gözlem:
Bir harita üzerinde anlaşılması halinde köylerden oluşan liste adapte
edilecektir.)
Article 17
Geri iadeyle ilgili moratoryum
Mülkiyet Kurulu’nun hiçbir talimatı, aşağıdakilerden önceki bir
tarihte, etkienmiş bir mal-mülkün, mülkiyetinden edilmiş bir mal sahibine
yeniden iadesini istemeyecektir:
a. O tarihte boş olan bir mal-mülkle ilgili olarak, Kuruluş Anlaşmasının yürürlüğe
girişinden üç yıl sonra; veya
b. Diğer tüm durumlarla ilgili olarak, Kuruluş Anlaşmasının yürürlüğe
girişinden beş yıl sonra.
Geri iade edilen mal-mülkte iyileştirmeler
1. Geri iade edilecek mal-mülkün cari değerinin %10’undan daha yüksek değerde
herhangi bir iyileştirmenin sahibi olan bir kişi, mal-mülkteki menfaatinin
tazmini için başvuruda bulunabilir; sözkonusu tazminat, yapılan iyileştirmenin
piyasa değeri esasına göre, Mülkiyet Kurulu tarafından ödenecektir.
2. Mülkiyetinden edilmiş bir mal sahibi, geri iadeden sonra, iyileştirmenin
piyasa değerini Mülkiyet Kurulu’na ödemek kaydıyle, etkilenmiş mal-mülk
üzerindeki herhangi bir iyileştirmeyi muhafaza etme hakkına sahip olacaktır.
3. Malından-mülkünden edilmiş bir mal sahibi; sözkonusu iyileştirmenin
kendi maksatları bakımından, gelecekte planladığı kullanım için uygunsuz
veya ilgisiz olduğu yönünde Mülkiyet
Kururlu’nu tatmin ederse, böyle bir ödemeyi yapması gerekmeyecektir; şu şartla
ki, gelecekte planladığı kullanım, az-çok, mülkiyetinden edilmesinin öncesindeki
kullanımına benzesin. Eğer Mülkiyet Kurulu; bilahare, malından-mülkünden edilmiş mal sahibinin veya onun
halefinin iyileştirmeden faydalandığını saptarsa, bu Maddenin 1. paragrafı
tahtında iyileştirmenin sahibine ödenen meblağı geri almak için, kişiyle
ilgili olarak işlem başlatabilir.
Kısım C:
Satış, takas ve uzun vadeli kiralama
Madde 19
Satma, takas etme veya kiralama opsiyonu
1. Geri iadeye uygun gayrımenkuller; bu kurallara göre, geri iadeyle ilgili
nihai saptamanın öncesindeki herhangi bir zaman, mevcut kullanıcılarına
veya gayrımenkulün kain olduğu “parça devletten” gelen diğer kişilere
satılabilir, takas edilebilir veya kiralanabilir.
2. Mülkiyetinden edilmiş mal sahipleri ve mevcut kullanıcılar; bu mal-mülklerin
satış, takas veya kiralanmasıyla ilgili olarak Mülkiyet Kurulu’nun yardımına
başvurabilirler.
Madde 20
Malından-mülkünden edilmiş mal sahiplerine satış,
takas veya kiralama teşvikleri
Malından-mülkünden edilmiş mal sahiplerine, uzun vade esasına göre, mal-mülklerini
satmak, takas etmek veya veya kiralamak için teşvikler sunulacaktır. Bu teşvikler
şunları içermektedir:
a. Bu tür mal-mülklerin, üzerinde anlaşılan geri iade düzeylerine ne zaman
ulaşıldığını saptamak amacıyla sayılmaktan muaf tutulmaları;