Annan Planı'ndaki Kuruluş Anlaşması Birleşik Kıbrıs Cumhuriyeti adı altında yeni bir düzen kuracaktır. Kuruluş Anlaşması yeni düzende hukuki ve idari tüm konuların meşruluk kaynağını oluşturacaktır. Yeni düzendeki yasal durum Kuruluş Anlaşması'nda yer alan şu düzenlemelere tabi olacaktır:

Birleşik Kıbrıs Cumhuriyeti Anayasası, anayasal kanunlar ve federal yasalar;

Geçmiş işlemlerin geçerliliği hakkında hüküm;

Kıbrıs üzerinde bağlayıcı uluslararası antlaşmalar

Birleşik Kıbrıs Cumhuriyeti

Birleşik Kıbrıs Cumhuriyeti:

Bir federal hükümet ile biri Kıbrıs Rum Devleti diğeri Kıbrıs Türk Devleti olmak üzere iki eşit kurucu devletin meydan getirdiği feshedilemez bir ortaklıktan oluşan bağımsız bir devlettir;

Birleşmiş Milletler (BM) ve Avrupa Birliği (AB) üyesidir; tek bir uluslararası kişiliğe ve egemenliğe sahiptir.

Hukukun üstünlüğü, demokrasi, temsili cumhuriyet hükümeti, Kıbrıslı Rumların ve Kıbrıslı Türklerin siyasi eşitliği, iki bölgelilik ve kurucu devletlerin eşit statüsü temel ilkelerine göre, Anayasası altında düzenlenecek ve laik olacaktır.

Birleşik Kıbrıs Cumhuriyeti'nin bağımsızlığı, toprak bütünlüğü, güvenliği ve anayasal düzenine herkes tarafından saygı gösterilecek ve bunlar herkes tarafından korunacaktır.

Kıbrıs'ın tamamının veya bir kısmının bir başka ülke ile birleşmesi, herhangi bir şekilde bölünme veya ayrılma, ve Kuruluş Anlaşması ve anayasa ile kurulan yeni düzende herhangi bir tek taraflı değişiklik yapılması yasaklanmıştır.

Birleşik Kıbrıs Cumhuriyeti Anayasası

Ülkenin en üstün kanunudur ve tüm federal otoriteler ve kurucu devletler üzerinde bağlayıcıdır.

Kıbrıslı Rumların ve Kıbrıslı Türklerin ayrı ayrı ifade edilmiş ortak iradeleri ile demokratik olarak kabul edilecektir.

Yalnızca Kıbrıs Rum Devleti ile Kıbrıs Türk Devleti seçmenlerinin çoğunluğunun ayrı referandumlar aracılığıyla onayı üzerine değiştirilebilir (Anayasanın iki temel maddesi [Birleşik Kıbrıs Cumhuriyeti'ni ve iki kurucu devleti tarif eden] değiştirilemez)

.

Kurucu devletler

Kıbrıs Rum Devleti ile Kıbrıs Türk Devleti eşit statüye sahiptirler. Buna göre:

Her bir kurucu devlet özdeş yetkilere ve işlevlere sahip olacak ve yetkilerini Birleşik Kıbrıs Cumhuriyeti Anayasası sınırları ve kendi bölgesi içerisinde egemence kullanacaktır.

Kıbrıs Rum Devleti halkı ile Kıbrıs Türk Devleti halkı tüm federal kurumlarda etkin temsiliyete sahip olacak ve federal düzeydeki karar alma süreçlerine etkin olarak katılacaktır.

Birleşik Kıbrıs Cumhuriyeti Anayasası'nda yapılacak herhangi bir değişiklik için Kıbrıs Rum Devleti halkının ve Kıbrıs Türk Devleti halkının ayrı referandumlar yolu ile onayı gerekecektir.

İki kurucu devlet kendilerini, Birleşik Kıbrıs Cumhuriyeti Anayasası sınırları içerisinde ve hukukun üstünlüğü, demokrasi, laiklik, ve temsili hükümet temel ilkelerine göre, kendi Anayasaları altında özgürce düzenleyecektir.

Her bir kurucu devletin kimliği, toprak bütünlüğü, güvenliği ve anayasal düzenine herkes tarafından saygı gösterilecek ve bunlar herkes tarafından korunacaktır.

Federal hükümetin ve kurucu devletlerin yetkileri

Federal hükümet, anayasada açıkça belirtilmiş yetki ve işlevlerini egemence kullanacaktır. Bu yetkiler Kıbrıs'ın uluslararası alanda ve AB'de tek bir sesle konuşabilmesini ve hareket edebilmesini, AB üyeliğinden doğan yükümlülüklerini yerine getirebilmesini, ve bütünlüğünü, sınırlarını, kaynaklarını ve tarihi mirasını korumasını sağlayacaktır.

Kurucu devletler, anayasada federal hükümete açıkça verilmemiş olan tüm yetkileri kendi bölgesinde egemence kullanacaklardır. Bu yetkiler özellikle vatandaşların günlük yaşamı ile ilgili olan veya büyük bütçe harcaması gerektiren konuları içermektedir.

Federal hükümet ve kurucu devletlerin ilişkileri

Federal hükümet ve kurucu devletler birbirlerinin yetki ve işlevlerine tam saygı gösterecek ve buna aykırı bir davranışta bulunmayacaktır.

Federal ve kurucu devlet yasaları arasında herhangi bir hiyerarşi olmayacaktır.

Kurucu devletler kendi aralarında ve federal hükümet ile işbirliği ve koordinasyon içerisinde olacaktır.

Dış ilişkiler

Birleşik Kıbrıs Cumhuriyeti, Yunanistan ve Türkiye ile özel dostluk bağları sürdürecek, Kuruluş Anlaşması'nda yer alan antlaşmalarla kurulan dengeye saygı gösterecek, ve bu ülkelere, AB üyeliği ve 1960 Kuruluş Antlaşması altında yükümlülükleri ile uyumlu olduğu oranda, en çok istenen ülke statüsü uygulayacaktır.

Federal hükümet uluslararası antlaşmalar yapma ve dış ilişkilerde yasama ve yürütme yetkilerini egemence kullanacak; bunu yaparken kurucu devletlerin yetkilerini etkileyen dış ilişkilerle alakalı federal kararlarda kurucu devletlerle istişare içinde olacaktır.

Kurucu devletler, Birleşik Kıbrıs Cumhuriyeti ile ilişkisi olan devletlerle ticari ve kültürel konularda anlaşmalar yapabilecekler ve bu konularda Kıbrıs diplomatik misyonunun bir parçası olarak akredite edilecek olan temsilciler atayabileceklerdir.

Kıbrıs'ın New York'taki BM, Cenevre'deki BM, AB, Yunanistan, Türkiye, Rusya, ABD, Çin, Fransa ve Birleşik Krallık nezdindeki diplomatik misyon başkanları her bir kurucu devletten eşit sayıda olacaktır. Bu misyonların başkan yardımcıları ise diğer kurucu devletten olacaktır.

Avrupa Birliği üyesi olarak Kıbrıs

Birleşik Kıbrıs Cumhuriyeti AB üyesi olacaktır. Federal hükümet AB ile ilişkilerde yasama ve yürütme yetkilerini egemence kullanacaktır. Kurucu devletlerin hükümetleri Kıbrıs'ın AB içindeki politikasının belirlenmesinde yer alacaktır.

Kıbrıs'ı AB'de, tümüyle veya ağırlıklı olarak federal hükümetin yetki alanındaki konularda federal hükümet; ağırlıklı olarak veya yalnızca kurucu devletlerin yetki alanındaki konularda, ya bir federal hükümet temsilcisi, ya da bir kurucu devlet temsilcisi temsil edecektir.

Birleşik Kıbrıs Cumhuriyeti'nin AB üyesi olmaktan kaynaklanan yükümlülükleri, ilgili konuda yasama yetkisi bulunan federal ya da kurucu devlet otoritesi tarafından yerine getirilecektir.

Federal hükümetin kurumları

Yasama

Federal Parlamento

İki meclisten oluşacaktır: Senato ve Temsilciler Meclisi. Her meclisin 48 üyesi bulunacaktır.

Senato

Her kurucu devletten eşit sayıda senatörden oluşacaktır: 24 Kıbrıs Rum Devleti senatörü ve 24 Kıbrıs Türk Devleti senatörü.

Temsilciler Meclisi

Her kurucu devletin iç kurucu devlet vatandaşlık statüsüne sahip kişilerin sayısı ile orantılı olarak oluşacaktır. Ancak, her kurucu devletin meclisteki koltukların en az %25'ine sahip olması şarttır. Buna göre, Temsilciler Meclisi'nde en çok 36 Kıbrıs Rum Devleti temsilcisi ve en az 12 Kıbrıs Türk Devleti temsilcisi bulunacaktır.

Maronit, Latin and Ermeni azınlıkların her biri en az birer milletvekili ile temsil edilecektir. Bu milletvekilleri, ilgili azınlık üyelerinin çoğunluğunun ikamet ettiği kurucu devletin kontenjanından sayılacaktır.

Federal Parlamento'nun yetkileri

Yasa yapmak ve yetkisindeki konularda kararlar almak.

Federal bütçeyi kabul etmek;.

Uluslararası antlaşmaların onaylanmasını kabul etmek.

Başkanlık Konseyi'ni seçmek ve denetlemek.

Başkanlık Konseyi'nin ve bağımsız kurumların organlarının üyeleriyle ve bağımsız yetkililerle ilgili görevi ciddi şekilde ihmal etme veya ciddi suç işleme iddialarını özel çoğunluk kararıyla Yüksek Mahkeme'ye havale etmek.

Karar alma yöntemi

Olağan konularda karar için her ki meclisin basit çoğunluğunun onayı gerekecektir. Ancak senatodaki basit çoğunluk her kurucu devletten hazır bulunup oy kullanan senatörlerin dörtte birini içermelidir.

Anayasada belirtilmiş belirli konularda karar için Temsilciler Meclisi'nin basit çoğunluğunun, senatonun ise özel çoğunluğunun onayı gerekecek: Senatodaki özel çoğunluk her kurucu devlet senatörlerinin en az beşte ikisini (10) içermelidir.

İki meclis arasında bir uzlaşım mekanizması için gerekli düzenleme yasada yer alacaktır.

Parlamento üyelerinin seçimi

Kıbrıs Rum Devleti'ni senatoda ve Temsilciler Meclisi'nde temsil edecek üyeler Kıbrıs Rum Devleti iç vatandaşlığına sahip olmalıdır. Bu üyelerin seçiminde 18 yaşın üzerinde olan Kıbrıs Rum Devleti iç vatandaşlığına sahip kişiler oy verir.

Kıbrıs Türk Devleti'ni senatoda ve Temsilciler Meclisi'nde temsil edecek üyeler Kıbrıs Türk Devleti iç vatandaşlığına sahip olmalıdır. Bu üyelerin seçiminde 18 yaşın üzerinde olan Kıbrıs Türk Devleti iç vatandaşlığına sahip kişiler oy verir.

Yürütme

Başkanlık Konseyi

Başkanlık Konseyi yürütme yetkisini kullanacaktır. Devlet Başkanlığı görevi Başkanlık Konseyi'nin ortak yetkisinde olacaktır. Konseyin başkanı, Başkanlık Konseyi'ni devlet başkanı olarak temsil edecektir.

Konsey altı üyeden oluşacaktır. Üyelerin kurucu devletlere göre dağılımı, her kurucu devletten en az iki üye olması şartıyla adadaki nüfus dağılımını yansıtacaktır. Şu andaki nüfusa göre, dört üye Kıbrıs Rum Devleti'nden ve iki üye de Kıbrıs Türk Devleti'nden olacaktır.

Konseyin üyeleri federal parlamento tarafından tek bir liste halinde beş yıllık sabit bir süre için seçilecektir. Bu seçim Federal Parlamento'nun özel çoğunluk kararı (her kurucu devletten en az 10 senatörün onayını içeren çoğunlukla alınan karar) ile gerçekleşecektir.

Başkan ve başkan yardımcısı

Konsey Başkanlığı ve Başkan Yardımcılığı görevleri her on ayda bir üyeler arasında değişerek dönüşümlü olarak yürütecektir.

Konseyin başkanı ikiden fazla ardışık dönem için aynı kurucu devletten olmayacaktır.

Konseyin başkanı ve başkan yardımcısı aynı kurucu devletten olmayacaktır.

Konseyin altı üyesi (Başkan ve başkan yardımcısı da dahil)

Üyeler eşit olacaktır. Her üye bir bakanlığın başında bulunacaktır. Bakanlıkların dağılımı konseyin kararıyla olacaktır. Dışişleri bakanı ve AB işleri bakanı aynı kurucu devletten olmayacaktır.

Birleşik Kıbrıs Cumhuriyeti'nin uluslararası temsiliyeti:

Konseyin başkanı, Avrupa Konseyi (AB'nin) toplantılarında Birleşik Kıbrıs Cumhuriyeti'ni hükümet başkanı olarak temsil edecektir

AB işleri bakanı, Başkanlık Konseyi'ni (hükümet başkanı sıfatıyla) Avrupa Konseyi (AB'nin) toplantılarında temsil edecek ve Dışişleri Bakanı kendisine yardımcı olacaktır.

İlgili bakanlar Birleşik Kıbrıs Cumhuriyeti'ni hükümetler arası bakanlar toplantılarında temsil edecektir.

Uluslararası bir toplantıda bir kurucu devletin hayati menfaatlerinin ele alınması ihtimali varsa, ve o toplantıda konseyi temsil eden üye diğer kurucu devletten ise, konsey ilgili kurucu devletten bir üyeyi konsey temsilcisine eşlik etmek üzere atayabilecektir.

Karar alma yöntemi

Başkanlık Konseyi konsensus ile karar almaya gayret edecektir. Bunun sağlanamadığı durumlarda konsey, oy veren üyelerin basit çoğunluğu ile karar alacaktır. Karar çoğunluğunun her kurucu devletten en az bir üye içermesi şarttır. Başkanın ve başkan yardımcısının belirleyici oy hakkı bulunmayacaktır.

Federal yönetim

Federal kamu hizmetinin oluşumu kurucu devletlerin nüfuslarına orantılı olacak, ancak her düzeydeki kamu görevlilerinin en az üçte biri her bir kurucu devletten gelecektir. Federal kamu görevlilerini atama ve terfi ettirme yetkisi, her bir kurucu devletten eşit sayıda üye ile oluşturulacak bir Kamu Hizmeti Komisyonu'nda olacaktır.

Yargı

Kıbrıs Yüksek Mahkemesi

Yüksek Mahkeme her bir kurucu devletten eşit sayıda yargıç ile üç Kıbrıslı olmayan yargıçtan oluşacaktır. Yüksek Mahkeme yargıçlarının tümü Başkanlık Konseyi tarafından atanacaktır.

Yüksek Mahkeme Birleşik Kıbrıs Cumhuriyeti Anayasası'nın uygulanmasını ve anayasaya saygı gösterilmesini sağlayacaktır.

Yüksek mahkemenin yargı yetkisi dahilinde bulunan alanlar

Kurucu devletler arasındaki, kurucu devletlerden biri veya her ikisi ile federal hükümet arasındaki, ve federal hükümetin organları arasındaki uyuşmazlıkları çözmek.

Herhangi bir federal veya kurucu devlet yasasının anayasaya uygunluğunu veya anayasal kanunların önceliğine ilişkin olarak ortaya çıkabilecek herhangi bir hususu karara bağlamak.

Kuruluş Anlaşması'nın, anayasanın, federal yasaların ve idari kararların veya Birleşik Kıbrıs Cumhuriyeti'ni bağlayan antlaşmaların yorumunu veya ihlali iddiasını içeren konular hakkındaki bütün diğer uyuşmazlıklara temyiz mahkemesi olarak bakmak.

Yüksek mahkemede karar alma yöntemi

Kararlar konsensus ile, bunun başarılamadığı durumda ise Kıbrıslı yargıçların basit çoğunluğu ile alınacaktır. Kıbrıslı yargıçlar arasında çoğunluk sağlanamazsa, Kıbrıslı olmayan yargıçlar tek sesle hareket ederek mahkeme kararına katılacaktır.

Bağımsız görevliler ve kuruluşlar

Kıbrıs Merkez Bankası

Üç üyeli Yönetim Kurulu her kurucu devletten en az bir üye olacak şekilde Başkanlık Konseyi tarafından atanacaktır. Üçüncü üye Kıbrıs dışından olabilir.

Merkez Bankası bağımsız olacak ve AB kurallarına uygun olarak çalışacaktır.

Merkez Bankası Birleşik Kıbrıs Cumhuriyeti'nin parasal konularda yetkili makamı olarak para politikalarını belirleyip uygulayacak ve kredi kurumlarının denetim ve gözetimini yapacaktır.

Başsavcı

Başsavcı ve başsavcı yardımcısı, Federal Hukuk Dairesi'nin başkanı ve başkan yardımcısı olacak; ve aynı kurucu devletten olmayacak şekilde Başkanlık Konseyi tarafından atanacaktır. Federal Hukuk Dairesi bağımsız olacaktır.

Sayıştay başkanı

Sayıştay başkanı ve Sayıştay başkan yardımcısı Federal Sayıştay Başkanlığı'nın başkan ve başkan yardımcısı olacak ve aynı kurucu devletten olmayacak şekilde Başkanlık Konseyi tarafından atanacaktır. Federal Sayıştay Başkanlığı bağımsız olacaktır.

Sayıştay başkanı ve başsavcı aynı kurucu devletten olmayacaktır